feministik

Жените пак криви - и за дебелеењето на децата

2011-12-04T21:30:00.001+01:00

Еве што ме изнервира денес. Во викенд изданието на весникот Вест (бр. 3434, 3-4.12.2011.) читав напис за алармантната состојба со дебелеењето кај децата - интересна и важна тема. Во текстот е цитирана д-р Мирјана Кочова која меѓу другите причини за зголемената телесна тежина кај децата го наведува и следното:

„Семејството нормално дека му сака сè најдобро на дететето. Но долгите работни часови, отстуството на мајката од дома, чувањето на детето по баби, кои не можат да му направат ред, придонесува тоа да јаде храна која е богата со шеќери и масти. Ако по дома се јадат слатки, пици, нарачана храна, нормално е дека детето ќе ја јаде оваа храна и нема да има навика да јаде зеленчук и овошје“, вели проф. Кочова.

Ваквата изјава ги јакне родовите стереотипи и ги стигматизира жените (мајките кои работат и бабите кои ги чуваат внуците) бидејќи се смета дека тоа што мајката не е дома директно влијае врз видот на храната што ја јаде дететето. Никаде не се спомнува влијанието на таткото и неговото отсуство или присуство.

Фото: "The Housewife's Lament" by malloreigh (CC-BY-NC).

А што е со притисокот наметнат од општоприфатениот светоглед во повеќето македонски семесјтва дека без леб не се седнува на маса, а камоли да се јаде па макар тоа било и ориз и компир и тестенини, потоа сфаќањето дека ручек без месо не е ручек и дека ако јадеш осмина бурек, а не си дете под 3 години, не си човек и сл. други „животни вистини“, со кои средината те напаѓа „без пардон“ и те „меси“ се додека не почнеш да се криеш дека си вегетаријанец или дека не јадеш свинско или дека не сакаш овчо сирење.
И на крај, пак ние жените, криви.

Choose life - New Anti-Abortion Campaign by Government of Macedonia

2011-01-10T23:35:00.005+01:00

This post is also available in Macedonian
* македонски: Избери живот - нова анти-абортус кампања на Владата

I just saw the latest campaign by the Government, using the slogan "Choose life." The commercials (I saw two) are directed against abortion.

The text at the end of the commercial claims that the campaign is about explaining the consequences of abortion. Horror! The first advertisement explains that abortions bring many consequences, including inflammations, infections, sepsis, consequences of anesthesia (sic), psychological consequences and so on.

During 2010 a number of women died at childbirth (in medical institutions) in Macedonia from--imagine!--the above reasons. Except the last one, of course. When you die, the psychological consequences cannot harm you.

I wonder since when it is the obligation of the Government to warn us about consequences of choosing abortion via public campaigns? As far as I know, physicians have the duty to disclose all aspects (positive and negative) to women who require abortion, and this is common practice. Or the administration does not believe the medical doctors, and decided to their job too?

The second advertisement is even more stupid because it enhances the patriachal stereotype.

The boyfriend is interested only in football (soccer). The girlfriend tells him that they are going to have a baby, and he responds that they have no [material] conditions to raise it. But look, she manages to persuade him by reminding him that they went out the previous night and spent a thousand Denars (around EUR 16 or USD 20). She then comes out with the key "argument" - that the child will most probably be male and look like him, after which he "lays down his arms." I am still puzzled as to how exactly this advertisement explains the consequences of abortion? Possibly there will be a sequel with the husband and wife arguing in front of the child about having no money, with him accusing her of blackmailing him to marry her "shotgun wedding"-style. Chances are that such lack of abortion can produce psychological consequences.

In conclusion, it seems the current Macedonian Government challenges the right which Macedonian women (like all women from the other former Yugoslav republics) acquired during socialism, a right denied to millions of other women world over?

Government's population policy boils down to having or not having a child. All other elements are inconsequential. The conditions in which these children are born are irrelevant, the quality of their schools and kindergartens is not important, nor whether the parents are emotionally and psychologically ready to raise children. It is only important to give birth to the kids, no matter what they turn into. They'll be ours anyway.

An example of recently renovated toilets in one of the most prestigious primary schools in Skopje. Isn't it nice? (Source: magazine "Metropola" from December 2010, published by Centar Municipality)

Americans say "if it ain't broken, don't fix it". Something is obviously broken in Macedonia, but that cannot be fixed by this campaign.

Избери живот - нова анти-абортус кампања на Владата

2011-01-09T12:25:00.006+01:00

Тукушто ја видов најновата кампања на Владата со слоганот „Избери живот“. Рекламите (видов 2) се директно насочени против абортусот.

Текстот на крајот на рекламата е дека се објаснуваат последиците од абортусот. Ужас! Едната реклама објаснува дека последиците од абортусот се многубројни - воспаленија, инфекции, сепса, последици од анестезија, психолошки последици - се само дел.

Последнава година бевме сведоци на доволен број жени кои умреа на породување (во здравствени институции низ земјава) од, замислете, истите причини. Освен последната, разбира се. Кога ќе умреш психолошките последици ништо не ти можат.

И се прашувам од кога е обврска на Владата да нè предупредува со јавни кампањи за последиците од избраниот абортус? Колку што знам обврска е на лекарите да им ги предочат сите аспекти (позитивни и негативни) на жените кои сакаат абортус и тие тоа и го прават. Или власта не им верува па ја врши и нивната работа?

Втората реклама е уште поглупава бидејќи го зајакнува патријархалниот стереотип.

Девојката му кажува на своето незаинтересирано (освен за фудбал) момче дека ќе имаат бебе, на што тој реагира дека немаат услови. Ама пазете, таа успева да го убеди дека ете претходната вечер изглегле во град и потрошиле илјада денари, а потоа го вади клучниот „аргумент“ дека најверојатно ќе биде машко и ќе личи на него, по што тој „си легнува на брашно“. Не ми е јасно како точно оваа реклама ги објаснува последиците од абортусот? Можеби тоа ќе следи во продолжението кога мажот и жената ќе се караат пред детето дека немаат пари или кога тој ќе ја обвинува дека ја зел на „сељачка финта“ (затоа што била трудна). Е тогаш ќе се видат психолошките последици од не-абортирањето.

Значи сега, правото за кои милиони жени сè уште сe борат во светот, а коешто на македонските жени (и сите кои живеат во бившите ју-републики) им беше дадено во рамките на социјализмот се предизвикува од самата власт?

Популационата политика на Владата се сведува на тоа да се има или да се нема дете. Сите други елементи се небитни. Не е важно во какви услови ќе се раѓаат тие деца, во какви училишта и градинки ќе одат, колку родителите им се емотивно и психолошки подготвени за да воспитуваат и растат деца. Важно е да ги има, па какви се, такви се, наши се.

Пример за реновирани тоалети во едно од најпрестижните основни училишта во Скопје. Убаво нели? (Извор: списание „Метропола“, декември 2010, издавач Општина Центар)

Американците велат "if it ain't broken, don't fix it". Кај нас е расипано, ама не таму каде што се поправа со кампањава.

P.S. Во рекламите зборот абортус е напишан со голема буква.

Тело, разлики, предрасуди

2010-03-08T01:56:00.005+01:00

Втората вечер од фестивалот „Женски права“ го претстави филмот „Роза“ на авторката Марија Младеновска. По него следеше дискусија на тема „Тело, разлики, предрасуди“. Како резултат на филмот, кој зборува за суднината на Роза, која поради својата физичка ограниченост научила да слика со уста, дискусијата се насочи кон лицата со посебни потреби и „онеспособеноста“.

Темата за телото и разликите е широка и опфаќа многу нешта, од третирањето на женското тело во маркетиншки цели до прашањето за семејното насилство како напад врз физичкото тело.

Прашањето на телото е централно и за популационите политики. Еден од дискурсите во националистичките реторики поврзани со раѓањето нови поколенија е Еугеницистичкиот дискурс кој се бави со квалитетот на нацијата. Оваа псевдо-наука го прави тоа преку „предодредување“ на квалитетот на нацијата со селективен „расплод“. Во нацистичка Германија се спроведувал проектот за создавање чиста ариевска раса кој покрај тоа што вклучувал различни опшествени погодности и олеснувања како поттик за мешање исклучиво на „чисти“ Германци, вклучувал и присилна стерилизација на оние со помала вредност односни оние кои не можеле да го постигнат ариевскиот идеал. Вакви програми се спроведувале и се спроведуваат и во други земји и често пати се насочени токму против лицата со посебни потреби како лица кои не заслужуваат да имаат потомоство затоа што се „оштетени“.

Стерилизацијатсе применува и во случаите на потребата од ограничување на бројноста на населението. Користејќи го изговорот дека светот е пренаселен и дека брзиот и постојан пораст на населението ќе доведе до недостаток од ресурси за преживување овој, Малтусијански пристап, е насочен кон намалување на бројот на населението во светски рамки. Притоа, стерилизацијата се наметнува како средство за справување со проблемот најчесто преку програми за планирање на семејството.

Присилната стерилизација е најчесто насочена кон оние кои се непожелни за одредено општество – жени од одреденза етничка заедница (Ромки на пример), сиромашни жени, жени со посебни потреби.

Заради ова ме заинтересира еден напис објавен во саботниот „Дневник“ за првото бебе родено после долги години во Специјалниот завод во Демир Капија. Во него меѓу другото се вели дека и покрај тоа што биле применети сите средства за контрацепција сепак штитеничката останала бремена. Па се прашувам кој одредува дали и какви контрацептивни методи сакаат лицата од овој завод?

Жените и религијата: Вечерите на женски права како повод

2010-03-06T18:07:00.011+01:00

Првата од „Вечерите на женски права“ која се одржа синоќа започна со филмот „Погледни го животот низ моите очи“ од режисерката Марија Џиџева по што следуваше дискусија на тема „Жените и религијата/традицијата“. На оваа тема зборуваа режисерката, професорката Слободанка Марковска, претставничката од НВО секторот, Теута Ајети, како и присутните во киното „Фросина“ .

По дискусијата би сакала да го споделам и моето размислување за темата. Сметам дека вчера зборувајќи за религијата се измести малку дискусијата. Некако отиде во правец на тоа дали треба или не да се носи шамија и колку е тоа право на избор или е наметнато. Меѓутоа забораваме дека шамијата е само дел од надворешните обележја на религијата, а религијате е составен дел од традицијата. Токму религиозните правила имаат голема улога во оформувањето на животните навики кои потоа се пренесуваат од колено на колено како „традиција“. Во тој контекст прашањето на религијата и традицијата добива еден нов аспект, а тоа е што тие стануваат составен дел на културниот идентитет на една заедница. И токму тука е суштината на проблемот со кој се соочуваме: како да се смени/подобри животот на жените кога промената вклучува упатување на толку чувствително прашање како што е идентитетот.

Религиските норми во случајов се означувачи на културниот идентитeт на заедницата на која една жена и припаѓа. А знаеме која е казната за непочитување на заедницата – прогласувањето за предавничка и екскомуницирањето во најдобар случај, убиство, во најлош случај. И потоа се поставува прашањето како некоја жена да реши да ја смени својата положба кога ризикот што тоа го носи е да остане без децата, без семејството, без најблиските, без дом, без пари или пак да биде осакатена или убиена.

Жените се пренесувачи на идентитетот на заедницата од една на друга генерација, затоа е толку голем притисокот врз нив и контролата врз нив. Тие ги раѓаат и воспитуваат новите генерации и го одржуваат културниот идентитет на заедницата. Тие се под притисок да исполнат одредени норми за да ја задржат таа улога – треба да се облекуваат на одреден начин, да имаат одреден маж, да родат одреден број потомци, да јадат, пијат, работат, се движат и живеат на одреден начин. Доколку ги прекршат овие правила се соочуваат со казна.

Сакам да напоменам дека треба да се направи јасна разлика помеѓу религијата во нејзиното изворно значење (духовна потреба и утеха) и фундаментализмот.

Се чини дека во последно време фундаментализмот или поточно фундаменталистичките движења се најважните социјални движења во светот. Тоа се всушност политички движења кои имаат религиски или етнички императив кои се обидуваат да го наметнат. Според Нира Јувал Дејвис тие можат да бидат засновани на свети книги или искуства поврзани со харизматичен водач и се претставуваат како единствена валидна форма на религијата, етничката култура, вистината. Фундаментализмот може да се манифестира на различни начини, како одржување на традиционалните вредности или како враќање кон вистинските/оригиналните извори. Фактот дека овие движења се хетерогени не ја поткопува употребата на терминот „фундаментализам“ како специфичен општествен феномен.

Контролата над жените и патријархалниот модел на семејството се суштината на фундаменталистичките конструкции на општествениот ред. Еден од парадоксите поврзани со фундаментализмот е тоа дека жените наоѓаат утеха или дури и чувсто на остварување/ зајакнување во рамките на тие фундаменталистички движења. Познато е дека и покрај најнискот статус кој жените го заземаат во религиозните институции тие се најактивните нивни членки. Тие како чуварки на емотивната и моралната добробит на семејството (Нира Јувал Дејвис) се активни во доменот на религијата. Тоа исто така може да претставува начин на наоѓање место за себе во јавната сфера за одреден број жени или пак за самоостварување на неквалификуваните жени работнички.

За фундаменталистичките религиозни и политички лидери способноста, односно правото, на жените да ја контролираат својата судбина и своите сопствени тела е директна закана на нивниот авторитет и малку жени би се согласиле да преземат нешто кое би се толкувало како изневерување на светата религија и/или обичаите.

Ако религијата е друго име за фундаментализам, и ако фундаментализмот е политика, доаѓаме до заклучокот дека политката е она што ја држи обесправена жената во Македонија.

Во ваква констелација на силите да се очекува дека секоја жена сама треба да се избори за својата слобода, како што коментираа некои од присутните вчера, е преголемо очекување. Помош е потребна, но дали е добредојдена?

Прашањата кои сакав Чомовски да и ги постави на министерката за култура во вечерашните вести на А1:

2010-02-06T20:51:00.006+01:00

Прашањата кои сакав Чомовски да и ги постави на министерката за култура во вечерашните вести на А1:

Велите дека процесот на осмислување на центарот на градот е отворен за нови иницијативи. Што значи тоа? Од каков тип може да бидат иницијативите и кој може да ги дава?

Како точно ќе тече процесот на доосмислување на новиот плоштад? До кога граѓаните ќе можат да даваат предлози за измена на плоштадот и каде?

Како точно е одразен мултиетничкиот карактер на државата во културните политики кои вие ги спроведувате? Колку проекти (со бројки) се финансирани за културата на етничките заедници на Албанците, Ромите, Турците, Власите итн. во 2009?

Како е одразен родовиот аспект во решенијата (спомениците) понудени за центарот на Скопје?

Го претставувате концептот за центарот на Скопје како заедничко решение/идеја на Министерството за култура, Град Скопје и Општина Центар. Зошто се дистанцирате од контроверзни прашања и ја префрлате одговорноста на општината - како на пример за тоа кој и како одлучува за изборот на спомениците во градот?

Во врска со Енциклопедијата издадена од МАНУ, како може таква публикација да се испечати со пари од Министерството за култура? Зарем нема Министерството процедури на контрола на квалитетот на културните производи за коишто дава пари и процедури на отчетност на „грантистите“ на кои има дава средства? Зарем не добива Министерството нацрт-верзија на книгата пред да се печати?

Зарем е доволно тоа што сте ја добиле деовербата на народот согласно вашата понудена предизборна програма за да не дозволите/понудите јавна дебата за проектите од програмата? Зарем не сметате дека штом веќе ја имате довербата од граѓаните дека тогаш може само да добиете подобар/збогатен концепт за центарот на градот?

Јасна им го плесна!

2009-02-01T23:26:00.003+01:00

Конечно некој да ја каже вистината за „македонската книжевност“, (текстот на Јасна Котеска во Глобус) она коешто генерации ученици потсвесно го знаеја ама се плашеа јавно да го кажат – дека е досадна, дури и глупава и затоа сосила се чита.

Секоја чест на неколкуте исклучоци кои исто така верувам сите потсвесно си ги знаеме и кога зборуваме за книжевноста во Македонија мислиме токму на нив. Лелеееее колку страдавме во средно, па богами некои и на факултет.

И таман зафрлените книги на македонските велики дејци кои собираа прашина во книжарницата на Култура преку мост (до МБУЦ „Илија Николовски Луј“) се испродадоа за ситни пари, ете ти ја Владата пак сите ќе ги печатела. Брее немало спас од тие сега веќе академици, издавачи, претседатели на друштва на писатели и разни други организации, тела, комисии и што ли уште не. Кога не те читаат и никој не те печати, ете ти решение, кукај пред Влада за да те спаси. Арно како млекарите, кои го истураат млекото на улица секоја година, и тие не излегоа надвор да ги фрлаат книгите во знак на протест оти никој не им ги купува,а уште помалку чита.

Семејството на ТВ АЛФА

2009-02-01T23:14:00.003+01:00

На емисијата Кинооко на ТВ Алфа емитувана вечерва чијашто тема беше семејството, една од гостите, Марија Савова, убаво праша зошто секогаш одговорноста за репродукцијата на нацијата паѓа врз грбот на жената. Уште објасни и дека семејството не се гради со стратегии за зголемување на населението туку со обезбедување на услови за развој и благосостојба на сите поединци во општеството.

Браво Марија, чиста спротивност на тетките од Битола кај Јанко.

бебиња, слатки бебиња!

2009-02-01T23:01:00.002+01:00

Еее... се пронајдов во стрипчево.

Enlarge Image

Родова дискриминација на работното место: МТВ

2008-11-18T23:25:00.005+01:00

По речиси две години повторно во јавноста излегува обвинување на една вработена жена за дискриминација на работното место поради бременост.

Првиот случај беше оној на Рената Матеска, новинарка во „Македонско сонце“ која во 2006 година беше сменета од местото главен и одговорен уредник на списанието поради бременоста. Сега, Катерина Шехтанска ја обвинува Македонска телевизија дека не и се дозволува да работи поради тоа што е трудна. (Не знам зошто само морала да се слика полугола за „Вест“?!?)

Случајот на Матеска стигна и до Собранието на Република Македонија (pdf, стр.24-25) при што одговорот на пратеничкото прашање поставено од Благородна Мингова Крепиев од страна на тогашниот министер за труд и социјална политика, Стевчо Јакимовски, е формален и во суштина неодреден. Новинарката сега работи за друг медиум. Вториот случај е посебно интересен токму поради тоа што се работи за државна медиумска куќа, па ме интересира како ќе заврши.

Знам дека во бизнис секторот често се случуваат вакви нешта, но знам и дека ретко која жена се одлучува да реагира особено што дискриминацијата на работното место тешко се докажува, а работодавците знаат да користат софистицирани методи на принуда.

Дали знаете за други вакви случаи и дали некои од нив добиле судска разрешница?

(Извор на сликата: Pregnancy Tips)

Пример за владина пропаганда

2008-11-18T23:13:00.006+01:00

Го препорачувам следниов цртан филм. Нешто многу ме потсетува на кампањите на актуелнава влада.

Македонија назадува по прашањето на родовата еднаквост

2008-11-17T01:14:00.006+01:00

ТВ Алфа во вестите објави дека:

Според истражувањето на Светскиот економски форум Македонија паднала на листата според рамноправноста на жените...

Од извештајот (pdf) се гледа дека Македонија бележи пад уште од 2006 година кој продолжува сè до 2008. Во 2006 била на 27 место, во 2007 на 35, а оваа година на 53.

Македонија и Хрватска се посебно истакнати како земји со најголем степен на назадување во Европа за разлика од, да речеме, Полска која се искачила 11 места како резултат на напредокот во процентот на жени меѓу законодавците, високите функционери, раководителите и министрите.

Реакција на текстот „Беседа против абортусот“

2008-11-17T00:58:00.002+01:00

Со оглед на тоа дека реакциите на Акција Здруженска објавена на нивниот веб-сајт, на Жарко Трајаноски во неговата колумна во Дневник, писмaтa на Катерина Колозова и Деспина Ангеловска исто така објавени во Дневник и реакцијата / писмо на Коалицијата за промоција и заштита на сексуалните и здравствените права на маргинализираните заедници ги одразуваат моите ставови по повод ова прашање се воздржувам од дополнителен коментар и ги пренесувам линковите до овие текстови заради поголема видливост.

Новороденото бебе

2008-11-17T00:51:00.002+01:00

Ова ме потсети на првите денови од доаѓањето на бебето дома.

Фустанот на Шеќеринска

2008-05-23T20:35:00.003+02:00

Радмила Шеќеринска со тоа што го обвинува Никола Груевски дека се крие од женски фустан ги користи патријархалните стеротипи за слаба жена и јак (мачо) маж.

Бидејќи Груевски одбива т.е. „бега“ од дуелот, Шеќеринска со пораката ја поткопува неговата машкост и го прави во очите на јавноста слаб, немажествен односно некадарен да се справи со предизвиците во политиката.

Овој рекламен трик служи само повторно да се зајакне стереотипот дека во политиката има место само за мажите („јунаци“), а не дека е тоа место за рамноправно разменување на идеи и ставови меѓу мажите и жените.

И мажите и жените се луѓе. Луѓето се политички суштества. Следствено, и жените, како и мажите, имаат неотуѓиво право за учество во политиката, како простор каде се решаваат и нивните судбини.

Изборот на кандидат, треба да се врши врз основа на личните способности и волјата за работа, а не врз основа на модата т.е. дали некој носи фустан или панталони.

Вистината за бременоста

2008-03-27T22:43:00.002+01:00

Види стрип.

Прозорец кон НАТО

2008-03-25T23:37:00.003+01:00

Следнава парола беше поставена на прозорецот од една зграда во центарот на Скопје.

„Развод на албански начин“ (Divorce Albanian Style)

2008-03-23T21:09:00.004+01:00

На Солунскиот фестивал на документарен филм што се одржа од 7 до 16 март 2008 г. меѓу многуте филмови беше прикажан и „Развод на албански начин“ (Divorce Albanian Style) од бугарската режисерка Адела Пеева. Филмот зборува за судбината на илјадници семејства коишто биле присилно разделени од тоталитарниот режим на Енвер Хоџа. 1961 година тој ги раскинува односите со Советскиот сојуз и албанските мажи кои биле женети со жени од земјите од бившиот источен блок се интернирани, измачувани, а некои од нив и протерани. Во филмот се зборува за три такви двојки.

Технички филмот е под просек и потсетува на социјалистичките документарци, со лоша музика и монтажа, но она што е најинтересно е дека режисерката успеала да ги најде и луѓето коишто биле вклучени во хајката: судии, чувари во затворот и слично, кои ден денес слободно живеат во Тирана.

Полициските досијеа на граѓаните во Албанија сè уште не се отворени, но таа успеала да ги најде за овие три конкретни случаи. Ова поттикнува на размислување и за слични вакви случаи во бивша Југославија и за прашањето за лустрацијата во Македонија.

Грчки леток за името

2008-03-23T20:52:00.004+01:00

Во саботата на 15 март 2008 тротоарот на кејот во Солун беше преплавен со овој леток, намерно темпиран на денот за шопинг-тури од Скопје. Во деновите пред 15 немаше ваква најава:

Превод:

Отпор кон распродажбата на Македонија
Солун недела 16 март 19:00 часот
Плоштад Света Софија
www.patriwtes.gr

Стрип за една спречена војна

2008-02-05T23:03:00.002+01:00

Што е потребно за да се спречи војна? Ова е прашањето кое ќе ја натера студентката на американскиот универзитет Беркли, Хедер Роберсон, да тргне на пат за Македонија. Тезата на нејзината дипломска работа од студиите за мир и конфликти е дека секогаш се зборува за мирот како за последица или резултат од војна. Нејзиното патешествие е опишано во најновата книга-стрип за Македонија под истото име, објавена пред два месеца од реномираната издавачка куќа Рендом хаус.

Целта на коавторката е да покаже дека војната може да се спречи доколку навреме се реагира, истовремено враќајќи му „мило за драго“ на еден од професорите од Факултетот за политички науки на истиот универзитет кој тврди дека војните се природни и неизбежни. Таа ја посетува Македонија за да докаже дека спречувањето војна е можно и дека нашата земја е редок пример на успешна приказна во тој контекст. Нејзиното патешествие е опишано во најновата книга за Македонија под истото име, објавена пред два месеца од реномираната издавачка куќа Рендом хаус.

Делото претставува стрип-албум напишан заедно со познатиот Харви Пекар и нацртан од Ед Пискор. Пекар е сценарист на познатиот американски стрип Американски сјај (American Splendor) кој започнал да излегува во 1976 г. и во кој е опишан неговиот секојдневен живот како службеник во локалната болница во Кливленд. “Сјајот” започнал да излегува од 1976 г., а, според него, во 2003 г. е снимен и холивудски филм со Пол Џамати во главната улога. Под водство на Пекар, на тој стрип работеле редица различни познати цртачи, како Роберт Крамб, Френк Стек и Џо Сако. Токму последниот се има прославено како автор на стриповите Палестина и Горажде во кои се пренесени воени искуства од прва рака, надоврзувајќи се на традицијата поставена од Арт Шпигелман со Маус. Пекар, веројатно, го имал Сако наум кога на една средба со Хедер (преку нејзината сестра) разбрал за нејзиното планирано патување во Македонија и £ предложил да подготват книга заедно.

ШИРОКО ДОСТАПЕН ФОРМАТ Македонија е прв целосен стрип-албум на младиот Ед Пискор со кој Пекар тековно работи на стрип за генерацијата битници. Нацртан е врз основа на фотографиите и кажувањата на Роберсон. Читателите кои се сеќаваат на стрипот од осумдесеттите Вук за почетнике, којшто беше надоврзување на серијата стрипови од познати светски автори “...за почетници” за Кафка, Фројд и др., ќе видат дека овој стрип им е многу сличен по форма. Работен е во црно-бел формат и главно се заснова на дијалози, а помалку на дејства.

Оваа книга е значајна затоа што конечно се објавува книга за Македонија на англиски јазик што ќе биде широко достапна. Форматот сам по себе ќе помогне да се допре поширок опсег публика, особено и луѓе кои не се заинтересирани да читаат класични научни анализи и историски осврти.

Сепак, со што се соочува Хедер? Откако ги исчитува сите малку книги за Македонија и собира информации од интернет, се разделува со момчето и го започнува своето патешествие. Стигнувајќи до Скопје преку Берлин, Истанбул и Солун (места во кои посетува пријатели и се среќава со роднини), таа со нејзината пријателка Делиса се сосредоточува на закажување средби со луѓе кои можат да £ помогнат и да £ дадат увид во тоа што се случило и што се случува во земјата, особено позитивната улога на т.н. меѓународна заедница при враќањето на мирот.

Својот прв разговор Роберсон го има со новинар кој случајно го среќава на улица и кој ја убедува дека Македонија неминовно ќе биде поделена. Следниот ден таа се среќава со претставник од канцеларијата на Омбудсманот со кого зборува за промените во правниот систем кои настанале по Охридскиот договор. И така, нејзините 30 дена во Македонија поминуваат во обидот таа да дознае што се случувало и да се обиде да најде поткрепа на нејзината теза за спречувањето на конфликтот во Македонија.

АВТОРИТЕ СЕ ВО ПРАВО Роберсон ја истакнува убавината на земјата и зборува за гостопримливоста на луѓето. Ја споредува со Средниот запад на САД каде што луѓето те гледаат во очи кога зборуваат, те прекинуваат во зборувањето ако не се согласуваат и речиси сите се пријателски настроени. Стрипот е полн со згоди и незгоди, од таксисти и рецепционери кои ја “дерат”, луѓе кои ја нарекуваат шпионка, до оние кои £ стануваат пријатели засекогаш. Во блогот за книгата таа уште зборува за вкусните пиперки, домати, краставици и постојаните собирања на богата трпеза, надополнети со ракија и вино.

Посебно ја нагласува Македонија како пример за спречувањето војна. “Како ќе дознаете дека некоја војна е спречена?”, прашува таа и одговара дека Македонија, која многумина на Запад ја сметаат за сестра-близначка на Босна, е токму таков пример на земја што успеала дури двапати да се поврати од влегување во војна.

Првиот пат, по осамостојувањето кога политичките водачи на земјата договориле мирно повлекување на ЈНА, по што земјата била во безбедносен вакуум чувствувајќи загрозеност од соседите. Меѓународната заедница, преку ОН, за две недели успеала да распореди превентивна мисија, што било првпат да се оствари такво нешто за толку краток рок. Во вториот случај, во 2001, Македонија била многу поблиску до вистинска војна, но брзата реакција на меѓународната заедница спречила ескалација на насилството.

И навистина, гледајќи однадвор, Македонија е пример на успешна приказна токму како што се истакнува во книгата. Кога ќе се спореди со состојбата во Косово кое осум години е протекторат на ОН, или пак Босна, јасно е дека девојката е во право.

Авторите ставаат нагласок врз правниот систем и тезата дека, кога тој не функционира, луѓето избираат други методи за да ги остварат своите права. Правниот систем не им помогнал на Албанците и на Македонците да ги разрешат меѓусебните конфликти затоа што е корумпиран, неотчетен и нејасен за обичните граѓани. Прикажан е како моноетнички и непристапен, кој ги држи поделени Македонците и Албанците и ги остава да живеат во страв едни од други. Дискриминираните Албанци се решаваат на употребата на оружје за остварување на своите права. Оваа теза звучи сосема логично и јасно. Кога еден од ликовите во стрипот (професор по право) вели дека дури и по Охридскиот договор Албанците не го почитуваат законот, Роберсон се прашува дали тие го прават тоа затоа што толку често биле изневерени во минатото така што немаат доверба во правото и правната држава.

ПРЕДЛОГ ЗА ПРОДОЛЖЕНИЕ Прашањето како во Македонија да се постигне траен мир би можело да биде разработено продолжение на стрипов. Притоа, би било добро авторите да анализираат некои прашања пропуштени во оваа книга, меѓу другите и политичкото претставување на заедниците од Македонија.

На пример, не е објаснето зошто, и покрај политичките претставници на Албанците во власта, дел од нив се одлучиле за оружје. Хедер не ги спомнува другите етнички групи во Македонија кои исто така се незадоволни од остварувањето одредени права, а сепак не применуваат насилни методи: Ромите (кои се спомнуваат во книгата како “Цигани”), Турците, Власите, Србите - па и мнозинството Македонци. Од друга страна, таа самата зборува за ниското ниво на доверба во судовите кои луѓето се трудат да не ги користат поради тоа што се неефикасни.

Во иднина, анализата може да се прошири со подетална обработка на улогата на меѓународната зедница (за која и самата вели дека е нехомогено тело на земји со различни интереси). Нивната брза реакција (спротивна на онаа во другите бивши ЈУ-републики) спречила ескалација на крвопролевањето. Притоа, не е обработена можната улога на меѓународната заедница во создавањето услови за војна во Македонија, односно прашањето на влијанието на исходот на војната за Косово врз поттикнување конфликт во Македонија.

Дали за градењето мир во светот е од полза практиката еднаш донесените одлуки на меѓународната заедница да се претвораат во самоисполнувачки пророштва, особено во однос на претставување на национализмот на прифатлив начин претворајќи го во борба за човекови права, образование и сл.

Роберсон се среќава со различни луѓе, со цел да најде поткрепа за својата теза и да види дали нештата се подобриле во однос на 2001. Меѓутоа, се добива впечаток дека треба да го прошири опсегот на извори. Во книгата се прикажани само претставници на меѓународни организации и една НВО, по некој професор на факултет и Омбудсманот. Македонците се сите од центарот на Скопје. Тие, иако најчесто претставени како пријатни и дружељубиви, секогаш се соочени со прашањето: “А дали зборувате албански?”, имплицирајќи ги нивните предрасуди.

Од друга страна, нема средби со претставници на која било политичка партија, ветерани од војната на обете страни, нема поширок географски опфат (надвор од Скопје и Тетово), нема разговор дури ни со еден македонски Албанец и Албанка. Правата на Албанците (во случајов) се сфаќаат како групни права на една хомогена заедница во чии рамки нема никакви поделби: родови, религиозни, социјални, возрасни... Секако, би било интересно во продолжение на книгава да се видат повеќе различни перцепции за и од сите заедници од Македонија.

Македонија е интересна да се прочита затоа што е приказна за војна што не ескалирала, затоа што потсетува дека мирот не е некаква фантазија, туку реалност што се гради со умни стратегии за разрешување конфликти. Таа н¢ потсетува да ги славиме мирот и слободата - нешта што стануваат важни дури откако ќе се загубат.

Овој текст е првпат објавен во Форум Плус, бр. 100 од 24.08.2007.